Tilførselen av ny kapital til Statens Pensjonsfond – utland blir i stor grad fastsett av
storleiken på statens jamne inntekter frå produksjon av olje og gass. Oppbygginga av
fondet kan derfor sjåast som ei omveksling av naturressursar som ikkje kan fornyast
til sparing i internasjonale finansmarknader. Fondet er no i ein fase der aksjedelen
blir auka med sikte på å betre det langsiktige forholdet mellom avkastning og risiko.
Denne oppbygginga skjer på eit tidspunkt der byteforholdet mellom petroleumsressursar
og eigenkapitalinvesteringar er gunstigare for ein oljeprodusent enn tidlegare
i fondshistoria.
I heile levetida for fondet og særleg dei seinare åra har oljeprisen vore aukande, sjå figur 6–1. Denne utviklinga har gitt grunnlag for auka tilførsler til fondet. I tredje kvartal 2008 vart fondet tilført 128 milliardar kroner, det største beløpet til no i eit enkelt kvartal, sjå figur 6–2.
I juni 2007 vart det vedteke å auke aksjedelen i fondet frå 40 til 60 prosent. Denne avgjerda tek sikte på å betre det langsiktige forholdet mellom avkastning og risiko for fondet, og speglar at eigar har ein lang horisont for den strategiske investeringsavgjerda og stor kapasitet til å bere risiko. For eit stort fond som Statens Pensjonsfond – Utland må denne strategiske endringa fasast inn over tid.
Sidan fondet tok til å investere i aksjemarknadene i 1998 har avkastninga i desse marknadene gått gjennom store svingingar. Ein topp vart nådd under IT-bobla i 2000 og på ny før finanskrisa greip om seg i 2007, sjå figur 6–3.
Aksjedelen blir no auka i ein periode der storleiken på avsetningane er store, men usikre, som følgje av høge og volatile råvareprisar. Både i olje- og aksjemarknaden har denne volatiliteten vore stigande inneverande år, men over tid er volatiliteten i oljemarknaden langt høgare enn i aksjemarknaden, sjå figur 6–4.
Det er viktig at innfasinga skjer på ein måte som sikrar potensialet for langsiktig avkastning for fondet. Uvissa om framtidig avkastning i finansmarknadene er slik at det for eit fond som byggjer eigarskap i aksjemarknadene over tid, sjeldan er føremålstenleg å forsøke å treffe rett tidspunkt for jamlege investeringar.
Spørsmålet om tidspunkt for investeringane kan likevel analyserast frå ein annan vinkel. Gitt at dei auka aksjeinvesteringane skjer basert på inntekter som blir skapte i petroleumssektoren, så er det særleg interessant å observere korleis byteforholdet mellom olje- og aksjeinvesteringar utviklar seg over tid.
Kjøpekrafta til olje har styrkt seg vesentleg dei seinare åra. Dette kan illustrerast ved å sjå verdien av den samla årlege oljeproduksjonen i verda relativt til marknadsverdien på aksjemarknadene i verda. Mens eit års oljeproduksjon på slutten av 1990-talet berre utgjorde 2 til 3 prosent av marknadsverdien på selskapa som er med i FTSE World Indeks, har verdien i 2008 utgjort over 10 prosent, sjå figur 6–5. Denne analysen tek omsyn til den auka oljeproduksjonen over tid
Figur 6–6 viser utviklinga i kjøpekraft til eit fat olje relativt til utviklinga i marknadsverdien på den globale aksjemarknaden. Vi ser at eit fat olje i 2008 har kunna kjøpe meir enn tre gonger så stor del av aksjemarknaden som då fondet starta aksjeinvesteringar i 1998. Men sidan verdsetjinga av aksjemarknadene har falle relativt til den underliggjande innteninga i bedriftene, er biletet endå klårare dersom analysen tek utgangspunkt i kor stor eksponering mot faktisk inntening i bedriftene eigarskap i aksjemarknaden gir. I 2008 har sal av eit fat olje og kjøp av internasjonale aksjemarknader gitt ei eksponering mot faktisk inntening i bedriftene som er meir enn ti gonger høgare enn kva som var tilfelle i 1998.
Resultatet av utviklingstrekka som er omtalte her, er at eigardelane Staten Pensjonsfond – utland har i dei internasjonale aksjemarknadene er raskt stigande, sjå figur 6–7. Dette kjem både av innfasinga av ein høgare aksjedel i porteføljen og at byteforholdet mellom petroleumsressursar og eigenkapitalinvesteringar er vesentleg gunstigare enn tidlegare i fondshistoria.
